GLOOP: Dorpsplein, stadshart, toegangspoort

Openbare ruimte kun je op verschillende manieren vullen. Daar waar geen auto’s rijden, bomen groeien of gebouwen staan, kun je de inrichting van het oppervlak tamelijk eenvoudig naar je hand zetten. Door de ruimte open te laten. Of juist door de ruimte te vullen, met kunstwerken, speeltoestellen of terrasjes. Het hangt er maar vanaf wat de functie en de betekenis is van de betreffende open plek. Wie maken er gebruik van? Zijn dat bewoners, forensen, bezoekers? Elke groep heeft eigen voorkeuren, wensen, verlangens. De enige manier om tot optimale invulling van zo’n ruimte te komen is iedereen inspraak te geven. Maar dat is lastig; een ruimte kan maar één invulling krijgen. Toch?

Nee. Kijk maar naar internet. Daar wemelt het van de publieke ruimtes, die voortdurend van samenstelling, invulling, karakter en betekenis veranderen. Wat vroeger op het plein plaatsvond, ziet men nu op internet: van roddels bij de dorpspomp en ontmoetingen in het voorbijgaan tot stiekeme afspraakjes in een donker hoekje. Waar onder invloed van toenemende individualisering en – soms – onveiligheid het onderlinge contact op straat afneemt, bloeit het op internet als nooit tevoren. De digitale wereld is dorpsplein, stadshart en toegangspoort ineen: daar vinden we elkaar.
Hoe brengen we die levendige, bruisende wereld van internet nu weer in contact met de ‘echte’ wereld, met de wereld vol mensen van vlees en bloed? 3F Factory, in 2007 opgericht door Freek Dech en Quirijn Haak, realiseert in een vijftal steden een ‘gallery for user generated and interactive media art’. Dech: “Het idee van zo’n galerie is dat bezoekers annex gebruikers invloed hebben op de kunst die er te zien is. User generated content is op internet overal: in weblogs, op fotosites – kijk ook naar het succes van Youtube. Dankzij alle communicatietechnologie geven we die interactiviteit de ruimte in onze galerie. Maar waarom niet ook erbuiten?”

Architectenbureau Elastik tekende vervolgens een interactief paviljoen, dat aan de binnenzijde ruimte biedt voor exposities, vergaderkamers en een theaterzaaltje. Het dak is een tribune, die zicht geeft op de straat voor het paviljoen – daar kunnen allerlei culturele evenementen plaatsvinden. De buitenmuren vormen een groot interactief beeldscherm, dat weergeeft wat de voorbijganger maar wil. Igor Kebel van Elastik: “Het is een fysieke vorm van de sociale netwerken die op internet zo succesvol zijn: het paviljoen faciliteert interactie tussen mens en gebouw, tussen mensen onderling en tussen internet en de echte wereld. Je kunt langslopen en via bepaalde interfaces je eigen inhoud op het gebouw weergeven, maar ook vanaf huis via internet het beeld bepalen.” Dech: “Het ontwerp leent zich ervoor om tijdelijk bij grote bouwlocaties te staan: de plannen en ontwikkelingen kunnen er mooi op worden weergegeven. Maar er kan meer. Wil je een mededeling achterlaten voor je buurman? Jouw vakantiefilm tonen? Beelden laten zien uit online fotoverzamelingen als FlickR? Een discussie starten over de inrichting van de openbare ruimte in jouw wijk? Alles kan. En omdat sociale netwerken zelfregulerend zijn, bepalen de mensen die het zien hoe lang een bijdrage zichtbaar blijft.” Het concept heet Gloop, een samenstelling van loop en glocal, dat weer een samenstelling is van global en local. En dat is precies wat het is: tegelijk plaatselijk en wereldwijd, online én offline, virtueel en echt. Dorpsplein, stadshart en toegangspoort.