Weg met de slaperige zondagsgeest!

Stichting Nachtwacht over het avondleven in Zuid

Anne Hemker en Dick Koopman maken deel uit van Stichting Nachtwacht Amsterdam, een denktank over het avond- en nachtleven in steden. Op verzoek van [naam magazine] zetten ze koers naar Amsterdam-Zuid en lieten zich inspireren door de nachtelijke kwaliteiten van de buurt rond het Olympisch stadion. “Een levendige Ramblas licht op in onze gedachten…”
Door: Anne Hemker & Dick Koopman



Op een frisse woensdagavond in februari, wanneer het nog vroeg donker is en de kille wind de straat schoonveegt, toont de buurt rond het Olympisch stadion zich niet op zijn gunstigst. De straten zijn uitgestorven. Een verlate wandelaar schiet door het donker. Op het Stadionplein eten twee mensen een frietje van de snackbar Febo, zittend op een blok beton in een zee van geparkeerde auto’s. In de cafés rond het plein hangen de stamgasten aan de bar. Uit de praktisch lege trendy uitgaansgelegenheid Vak Zuid kabbelt pauzemuziek. In avondwinkel Saffraan van Ton koopt een kantoorchique geklede dertiger stokbrood en Franse kaas. Een jeugdherinnering dringt zich aan ons op: “in Zuid is het altijd zondag.”
We lopen door het gebied en kijken. We laten ons imponeren door de monumentale aanblik van de wijk: het oude stadion, de grote vlakken onbebouwde ruimte en de evenwichtige stedenbouwkundige opzet. Maar ondertussen bekruipt ons de saaiheid. Het tekentafeldesign van de buitenruimte rond het Olympisch stadion is bijna gerealiseerd. Worden die winderige bankjes in de dode hoek achter het stadion straks werkelijk gebruikt? Nieuwbouwprojecten als het Zuidkwartier naast het stadion worden opgeleverd en vullen zich met bewoners. Wat hebben die nieuwe bewoners hier precies te zoeken, behalve de van oudsher chique status van het wonen in Amsterdam-Zuid? Gaat dit gebied leven? Wat zouden wij met onze kennis over het avond- en nachtleven ons hier dromen?
Recreëren op niveau
In het donker tekenen contrasten zich sterker af. Het loont de moeite om als het donker is de straat op te gaan en dan de sfeer te proeven. Alsof in het donker een vergrootglas op het maatschappelijk leven wordt gehouden. In Amsterdam-Zuid lijkt het sociale leven zich na achten te hebben teruggetrokken. Achter de vensterbanken flikkert de televisie. Er is nauwelijks publiek leven. De sfeer is niet eng, niet spannend en niet gezellig. Alleen het gebouwde trekt de aandacht. De sporthelden, rijke criminelen en andere flamboyante figuren uit het Olympisch verleden leven alleen nog in de spannende verhalen van de lokale ondernemers.
Wat als het mission statement van de op stapel staande herontwikkeling zou zijn: de avonden in Zuid, van introvert naar extravert! Terwijl we in het donker door de buurt lopen ontrafelt zich een ontwikkelingsvisie. Aansluitend op prototypische Zuidbewoners, zoals yuppen, intellectuelen en sportievelingen, denken we aan gericht, efficiënt recreëren op niveau. Het Olympisch verleden verleidt ons tot nadenken over een programmering rond sport, spel en ontspanning, ook voor de werkenden aan de Zuidas en de Schinkel, ook voor nieuwsgierigen uit de Pijp, ook voor internationale gasten. Natuurlijk gaan we daarbij uit van de reeds aanwezige sterke kanten van het gebied. Al wandelend fantaseren we over een passende programmering.
Zwoele zomeravond
We bekijken de Van Tuyll van Serooskerkenweg. We zien hoe die is volgepropt met perkjes, fietsen en auto’s, afgewisseld met speeltuintjes en rondslingerend speelgoed. Zo is deze lange lijn uit het plan Berlage op straatniveau verworden tot een chaotische brij. Het draait hier slechts om wonen en parkeren. De buitenboel is opslag, geen ruimte om te leven, maar om te stallen. Gelukkig voorzien de huidige stedenbouwkundige ontwerpplannen in het helder maken van deze Van Tuyll-as. Maar wij zouden nog wel wat verder willen gaan. Deze allee is zo rijkelijk beplant met trotse bomen zoals de linde, plataan en met de prachtige pseudoacacia. Een levendige Ramblas licht op in onze gedachten, met om te beginnen een kiosk van de Coffee Company. In fantasie flaneren we al op een zwoele zomeravond langs allerlei kiosken en drukbezette bankjes over mooi plaveisel of grind. Zo fantasierijk is dat niet eens; Oud-West heeft zich ook naar buiten gekeerd met bankjes voor de deuren, waar mensen ’s avonds pratend op straat hun thee en wijn drinken. Om de monotone woonsfeer te doorbreken zouden ook leeggekomen woningen omgebouwd kunnen worden tot winkel of kleinschalige horeca. De multiculturele restaurantjes bij de kruising met de Achillesstraat bieden al een mooi aanknopingspunt. Weg met de slaperige zondagsgeest!
Open ruimte
Deze programmering zouden wij doorzetten in de richting van het Stadionplein, waar de potentiële Van Tuyll-as nu in een parkeerzee uitmondt. Deze overmaat aan ruimte is van een schoonheid die we niet kennen in Amsterdam en, zo blijkt, ook niet waarderen. Het Stadionplein zou een centrale rol kunnen spelen bij de herprofilering van het gebied. Een sfeerbeeld dat ons aanspreekt is de Nieuwmarkt. Natuurlijk is die knusheid op de schaal van het Stadionplein niet gemakkelijk te bereiken. Het gaat ons in eerste instantie ook vooral om de programmering van het plein en de terrassenrand langs het plein. De Nieuwmarkt heeft een eigen sfeer, niet alleen door de Waag, juist ook door de programmering van evenementen en markten, zoals de Aprilfeesten, Hartjesdag, de biologische markt en de markt met oude boeken en curiosa. En uiteraard bepalen de mensen die op deze evenementen afkomen de sfeer. Deze sfeer is typisch Nieuwmarkt en toch elke keer anders. Daarvoor is een gedegen programmering nodig die past bij de aard van de bewoners en de identiteit van het stadsdeel, maar die ook attractiewaarde heeft voor mensen van buitenaf. Het zou mooi zijn om de evenementensfeer van het stadion op een eigentijdse manier terug te krijgen in het gebied, zodat het er af en toe volledig volstroomt met mensen. We denken aan een antiekmarkt, boekenmarkt, Cirque du Soleil, een skate-concours, een hippisch concours, een straatvoetbalcompetitie in samenwerking met de Cruyff Foundation, een ijsbaan met ijshockeywedstrijden en zo meer. Maar eerst en vooral: houdt dat plein open en vrij. Die open ruimte is uniek! En let op, die evenementen krijgen hun uitwerking op het avondleven. Mensen weten de weg te vinden en hebben goede associaties met de plek.
Club 2CV
Ons magnum opus speelt zich af in de twee te herontwikkelen gebouwen van Citroën. In het rechtergebouw, gezien vanaf het Olympisch Stadion, zien wij een geweldig nieuw Boutique hotel, een persoonlijk en luxe designhotel. Dit wordt een plek die internationale allure als vanzelf importeert. Uiteraard biedt het hotel onderdak aan een toprestaurant: gezond, biologisch en kwalitatief hoogstaand. In het linkergebouw zien wij een health spa voorzien van alle mogelijke luxe: van modderbad tot zwembad, van massage tot yogalessen. Een verblijf daar is uiteraard ook te boeken voor de gasten van het hotel. In de opvallende uitbouw, op het dak van deze droom, zien wij een brasserie met dakterras, inclusief designmeubilair en stijlvolle bediening. Vanaf 22.00 uur verandert deze brasserie in een internationale club waar gedanst en gedronken kan worden. Zie daar: Hotel Citroën en Club 2CV!
Warme gevoelens
Het Olympisch stadion, hoewel markant, is nu nog een eiland in de wijk. Het zou onderdeel moeten uitmaken van de evenementen die zich in de wijk gaan afspelen. Er kunnen markten plaatsvinden rond het stadion. Aan de achterkant, aan de waterkant van de Schinkel, nu nog een dode hoek, bedenken wij drijvende terrassen, bediend vanuit de kleine kiosken aan de wallenkant. Het zou een beloning zijn voor een avondwandeling door de wijk. Het is tevens onze afsluiter van deze programmering voor een herontwikkeld Plan Zuid. En het lonkt naar de overkant van de Schinkel, waar reclamebureaus zich vestigen en dus een potentieel aan klandizie zich bevindt. Zo eindigt onze kille woensdagavond met warme gevoelens voor het gebied. Met de juiste programmering zien wij dit unieke deel van Amsterdam-Zuid helemaal tot leven komen.