Food in the Hood

Door Debra Solomon
Bestrating is zo passé! Hoe zou de stedelijke setting van de Amsterdamse Olympische buurt eruit zien als daar voedsel zou worden verbouwd én bereid – als in een gesloten voedselsysteem? Stel je een weelderige en eetbare landschapsarchitectuur voor, bestaand uit de volgende elementen:


Verhoogde beddingen
Verhoogde beddingen, in samenhang met de bestaande architectuur beplant met seizoensgewassen, kunnen ook dienen als verkeersbarrières voor voetgangers en fietsers. Ze kunnen tevens worden gebruikt als platforms waarop mensen kunnen loungen of wandelen onder een baldakijn van hangende planten. De gewassen vormen een ware Encyclopedia Brassica en bestaan uit broccoli, spruitjes, bloemkool, romanesco en andere koolsoorten, variërend in kleur van donkerpaars en roodachtig zwart tot lavendel en zilvergroen. Rode boerenkool kan aanvoelen als een boom uit een boek van Dr. Seuss, met z’n schitterende bladeren en prachtige kleurenpalet.


Verticaal tuinieren en groenteschermen
Gedrapeerd langs de zuidkant van gebouwen, verbonden met vensterbanken en balkons in de bestaande architectuur. Voorbijgangers kunnen zich verlustigen aan muren van intens verweven groen, terwijl van binnen het poëtische silhouet van gebladerte, kleurig, gefilterd licht en prachtige schaduwen zichtbaar wordt. Een salade façade van groene bladeren en een courbis trellis voor energiek omhoog klimmende pompoenen en kalebassen, bloeiend in witte en warmgele kleuren in hun groeiseizoen. Fruit- en notenbomen, geplant in esplanadenstijl, die niet alleen letterlijk vrucht dragen voor de buurt, maar de toch al kleurrijke omgeving nog verder verrijken met hun sneeuwbloesems van roze en wit. Denk aan de Keukenhof in het midden van de stad. Noten- en fruitbomen oefenen bovendien grote aantrekkingskracht uit op bijen, vogels en vlinders. De bloesem van fruitbomen en de aromatische kruiden die aan hun voet groeien, verschaffen het voedsel voor de bijen die zich hebben genesteld in daktuinen.


Verkeerszones
Kruispunten, rotondes en wegen in de Olympische buurt kunnen prachtig beplant worden met ‘phytoremediators’, planten die geroemd worden om hun nut als lucht- en aardeschoonmakers. Zij zijn in feite de groene longen van de stad en sommige van deze planten gaan milieuvervuiling beter tegen dan welke andere methode ook. Landschapsbeleid daarin plaats voor eetbare gewassen zorgt voor aandacht voor lokale bronnen van milieuvervuiling. Daarnaast zijn de verschillende, zichtbare vormen van voedselverbouwing ook een middel om het gevoel van veiligheid in een gemeenschap te vergroten.
Kookfaciliteiten
Een ontwerpstrategie die ‘food in the hood’, oftewel ‘eten-in-je-omgeving’, vooropstelt, zou weelderige, productieve landschappen kunnen combineren met een opstelling van semi-publieke, communievormige kookfaciliteiten op straatniveau. Stelt u zich bijvoorbeeld een Clubhuis Keuken voor, gesitueerd op het centrale plein en zichtbaar vanaf de appartementen daaromheen. Prachtig ontworpen in robuust, roestvrij staal en plaats biedend aan een pizza-oven, een aantal ovenpalen (lange, platte scheppen om brood of pizza uit een oven te halen), sculpturale droogrekken voor pasta en barbecues voor zowel grote als kleine groepen.

Een beheerder-annex-bakker-annex-programmacoördinator zou ervoor moeten zorgen dat de plek bevoorraad is en onderhouden wordt, dat er verschillende evenementen worden geprogrammeerd en dat de plek op geschikte tijden open is voor buurtgebruik. Het Clubhuis Keuken kan dé plek zijn waar jonge kinderen leren om brood te bakken, waar scholieren na schooltijd binnenvallen voor een pizza en waar voor ouderen een dagfaciliteit is gerealiseerd. Vroeg in de avond houden opgeschoten jongetjes uit de buurt een jamsessie op de ovenpalen, als een echte steeldrumband. Daarnaast zou zo’n Clubhuis Keuken een kleine, semi-legale focacciazaak kunnen beginnen, om de buurt van aromatische broden te voorzien.

Het Clubhuis Keuken zou ook kunnen voorzien in basale voedselbereidingsvoorzieningen, die mensen kunnen gebruiken nadat ze inkopen hebben gedaan op de organische boerenmarkt op zaterdag. Op zondag staan er picknicktafels waar gezinnen en vrijgezellen elkaar kunnen ontmoeten en waar de maandelijkse vergaderingen plaatsvinden van het Internationale Centrum voor Strudel Innovatie.


Gemeenschappelijke keukens en eetruimtes
Op semi-privaat niveau zou de begane grond of de lobby van appartementsgebouwen gebruikt kunnen worden voor gemeenschappelijke keukens en eetruimtes, bestemd voor alle bewoners van het gebouw. Daar kunnen ze terecht met kleine of grotere gezelschappen: zo staan we aan het begin van de wedergeboorte van het dinerfeestje. Etentjes met meerdere families en/of bewoners dragen bij aan een hecht buurtgevoel en brengen sfeer terug in het gebouw. Overdag kan de keuken dienst doen als professionele kookstudio of om catering te verzorgen voor ouderen – maar ook voor mensen die gewoon graag een overheerlijke, ambachtelijk gemaakte maaltijd wensen: trattoriastijl voor het avondeten.
Voedselbereiding en opslag
Iedere gemeenschappelijke keuken in de appartementgebouwen ondersteunt natuurlijk de tuingerelateerde voedselbereiding. De keukenfaciliteit is een opslag- en distributiecentrum voor bijvoorbeeld de fruitoogst van de bomen uit de buurt. Het fruit krijgt er een plekje in de speciaal daarvoor bestemde koelruimte en wordt vanuit daar ook weer verspreid onder buurtbewoners. De gemeenschappelijke keuken is bovendien een distributiecentrum voor lokale voedselproducenten, cateraars en de kaasboer van de zaterdagmarkt, van wie de bewoners reeds geprepareerde ingrediënten kunnen bestellen. Er is voldoende opslagruimte voor ingemaakte jam en andere geconserveerde groente en vruchten en in de vriezer kan het lam bewaard worden dat door de bewoners van nummer 12 tot en met 15 gezamenlijk is gekocht.
Afval
In de onwaarschijnlijke situatie dat er iets van al dit heerlijke eten overblijft (en in de zeer waarschijnlijke situatie van keukenafval) zorgt de inpandige vermicultuur-compostfaciliteit ervoor dat het afval wordt gerecycled binnen de eigen wijk en dat de moestuinen weer bemest worden.
Voedselrijk scenario
Zie hier een stedelijk designavontuur op het gebied van progressieve voedselsoevereiniteit. Als het gaat om stadsplanologie wordt het verbouwen en produceren van voedsel geregeld genoemd als een manier om de levenskwaliteit en de sociale cohesie van een buurt te vergroten. En gelijktijdig lossen we het probleem van industrieel geproduceerd voedsel op. Stedelijke landbouw wordt traditioneel toegepast in stadswijken die dringend een ‘lift’ nodig hebben en staat daar bekend om zijn positieve effecten. Een welvarende buurt als de Olympische buurt heeft enorme mogelijkheden, als een laboratorium waar unieke, voedselrijke scenario’s kunnen worden uitgeprobeerd, waar ruimte bestaat voor veel meer dan moestuinen alleen – denk aan een keukentuin – en waar de gemeenschappelijke keukens in appartementsgebouwen uitgebreid kunnen worden met weelderige faciliteiten.

Klinkt Food in the Hood als een holistische hippievisie? Rijke, productieve beplanting en goed ontworpen Clubhuis Keukens vergroten de interactie van de Olympische buurtbewoners met het publieke domein en versterken de beleving van het privédomein. Gezien vanuit een stedelijk ontwikkelingsperspectief staat dat gelijk aan het bouwen van 50% meer vastgoed – en dat is simpelweg een kwestie van goed zaken doen.